ԱՄՆ պետքարտուղարի՝ «Զվարթնոց» օդանավակայանում կատարած կարճատև այցը և դրանից անմիջապես հետևած ստորագրված շրջանակային համաձայնագիրը հանգեցրին բազմաթիվ հարցերի և մտահոգությունների։ Իրականում, այս արագընթաց գործողությունները ծառայում են ԱՄՆ-ի շահերին՝ նպատակ ունենալով ապահովել իր աջակցությունը Հայաստանի հաջորդ իշխանություններին՝ անկախ նրանցից, թե ովքեր կլինեն։
ԱՄՆ-ի նախագահի հրապարակային հայտարարությունը՝ աջակցելու Նիկոլ Փաշինյանին 2026 թվականի ընտրություններում, ցույց է տալիս, թե որքան խորը ներդրված է ԱՄՆ-ը Հայաստանի ներքին քաղաքական գործընթացներում։ Եթե նման հայտարարություն կատարվեր մեկ այլ երկրի կողմից, այն անպայման կհամարվեր որպես Հայաստանի ներքին գործերին միջամտություն։ Սակայն ԱՄՆ-ի դեպքում այն ընդունվում է որպես «համատեղ գործընկերության» մի մաս։
Այս ամենի ֆոնին շրջանակային համաձայնագրի բովանդակությունը ևս ծանր մտահոգություն է առաջացնում։ Փաստաթղթի հիմնական վտանգավոր կետերից մեկը վերաբերում է տրանզիտային հոսքերի կառավարմանը։ Ըստ համաձայնագրի, շրջանառվող գումարները, ինչպես նաև դրանցից ստացվող շահույթը, հարկվելու չեն Հայաստանում։ Սա նշանակում է, որ մեր երկրի բյուջեն զրկվում է միլիարդավոր դրամներից, որոնք կարող էին օգտակար լինել սոցիալական ծրագրերի կամ ենթակառուցվածքների զարգացման համար։
Երկրորդ, և ոչ պակաս կարևոր խնդիրը, վերաբերում է սահմանային վերահսկողությանը։ Համաձայնագիրը նախատեսում է, որ Հայաստանը «օգտվելու է մասնավոր օպերատորների ծառայություններից»։ Թեև փաստաթղթում նշվում է, որ Հայաստանը պահպանում է իր «ֆիզիկական ներկայություն պահպանելու իրավունքը», փորձագետները միաձայն նշում են, որ այս ձևակերպումը փաստացի Ադրբեջանին տալիս է միջանցք՝ թեկուզ ԱՄՆ-ի միջոցով։ Այսպիսով, Հայաստանը, թեև անուղղակի, բայց իրականում, հանձնում է իր սահմանային անվտանգության մի մասը։
ԱՄՆ-ի այս քայլերը ցույց են տալիս, որ ԱՄՆ-ը շտապում է ամրապնդել իր դիրքերը Հայաստանում՝ նախքան հաջորդ իշխանությունների ձևավորումը։ Սա նշանակում է, որ Հայաստանը, թեև պաշտոնապես պահպանելով իր ինքնիշխանությունը, իրականում դառնում է ԱՄՆ-ի և նրա գործընկերների շահերը ծառայող տրանզիտային կորիդոր, որտեղից բարեկեցություն և հարկային եկամուտներ կստանան այլ երկրներ, իսկ մեր երկիրը կմնա զրկված իր ռեսուրսներից և սահմանային անվտանգությունից։
About the Author
