Հայաստանի գործող իշխանությունների կողմից Եկեղեցու դեմ սկսված արշավի հետևանքով հոգևոր դասի որոշ ներկայացուցիչներ, թե՛ Կաթողիկոսի հրահանգներին հակառակ, թե՛ պետական լծակների ներքո, անցնում են իշխանությունների «ճամբարը»։ Այս իրադարձությունները, թեև ներկայացվում են որպես ներեկեղեցական խնդիրների լուծման փորձ, ունեն ավելի խորը, ազգային և քաղաքական իմաստություն։
Ինչպես նշում է «ՀայաՔվե» ազգային քաղաքացիական միավորման անդամ Մենուա Սողոմոնյանը, այս պրոցեսը, թեև թուլացնում է Եկեղեցին, չի կարող այն քանդել։ 1725-ամյա պատմություն ունեցող այս ինստիտուտը հնարավոր չէ այսպիսի արշավանքներով քանդել։ Սակայն, ինչպես նաև նշում է, ցավալի է, որ պատեհապաշտներ, որոնցից ոմանք զբաղեցնում են նաև բարձր հոգևոր պաշտոններ, հնազանդվում են պետական լծակներին՝ խախտելով իրենց հնազանդության ուխտը։
Սողոմոնյանի կարծիքով՝ տեղի ունեցող իրադարձությունները պետք է դիտարկել ոչ միայն ներեկեղեցական, այլև ազգային և քաղաքական տեսանկյունից։ Նրա կարծիքով՝ այս արշավի հիմքում թուրք-ադրբեջանական օրակարգ է, որի նպատակն է թուլացնել Հայաստանյաց Առաքելական եկեղեցին, քանի որ այն համարվում է հայ ազգի ինքնության և համազգային կարևոր խնդիրների լուծման հիմնաքարը։ Եկեղեցու թուլացումը, ըստ Սողոմոնյանի, նպատակ ունի թուլացնել ոչ միայն հոգևոր, այլև ազգային հոգին։
Այս պրոցեսը, նրա դիտարկմամբ, ունի նաև ներքին քաղաքական նպատակ։ Փաշինյանը ձգտում է ստեղծել կոնֆլիկտային իրավիճակ, որպեսզի որևէ կառույց, որը ունի ավելի բարձր հեղինակություն, քան նա, չունենա այդ հեղինակությունը։ Սոցիոլոգիական հարցումները ցույց են տալիս, որ Եկեղեցին՝ որպես ինստիտուտ, ունի եռապատիկ ավելի բարձր հեղինակություն, քան կառավարությունը։ Փաշինյանի խնդիրն է նվազեցնել Եկեղեցու հեղինակությունը, որպեսզի կոնսոլիդացիայի, համախմբման որևէ օջախ չլինի, որովհետև համախմբումը նա ընկալում է որպես իր դեմ ուղղված։
Այս ամենի արդյունքում հավատացյալները հայտնվել են ծանր վիճակում։ Օրինակ, եթե հավատացյալը մասնակցի Կոտայքի թեմի ցանկացած եկեղեցի, ի՞նչ հրահանգ է տրված լինելու թեմի առաջնորդին՝ Քյարամյանին, և կատարելո՞ւ է դա իր քահանաներից։ Պատարագի ժամանակ, որտեղ պետք է հիշատակվի Վեհափառ Հայրապետի անունը, այն չի հիշատակվում, քանի որ իշխանությունները պարտադրում են այդ պարտադրանքը։
Սողոմոնյանը հույս ունի, որ այս ճգնաժամը երկար չի տևի, քանի որ նման իրավիճակներ հայոց պատմության մեջ արդեն եղել են, օրինակ՝ խորհրդային իշխանությունների ժամանակ։ Նա կարծում է, որ այս պրոցեսը, թեև ցավոտ է, կարող է հանգեցնել Եկեղեցու մաքրման և ներսում առկա խնդիրների լուծմանը։ Պարզապես վատն այն է, որ այս մաքրումը քաղաքականացվում է։
About the Author
